Cymunedau Cyfeillgar i Oed

Rhagarweiniad

Mae Cymunedau Oed Gyfeillgar yn ceisio creu mannau lle y gall pobl heneiddio’n dda, aros yn weithgar a chwarae rhan lawn ym mywyd y gymuned. Maen nhw’n cydnabod y cyfraniad pwysig y mae pobl hŷn yn ei wneud i gymdeithas ac yn ceisio symud rhwystrau all fod yn eu hatal rhag byw’n annibynnol a chynnal cysylltiadau.

Mae gan Gynghorau Cymuned a Thref rôl bwysig i’w chwarae yn cefnogi mentrau oed gyfeillgar, gwella amgylcheddau lleol a gweithio gyda phartneriaid i helpu sicrhau bod cymunedau yn gynhwysol a chefnogol i bobl o bob oed.

Mae’r dudalen hon yn crynhoi canllawiau, adnoddau, enghreifftiau a diweddariadau er mwyn cefnogi cynghorau i ddatblygu a chryfhau mentrau oed gyfeillgar, ac mae’n amlygu cyfleoedd i gymryd rhan.

Defnyddio’r dudalen hon

• Beth yw Cymuned Oed Gyfeillgar?
• Beth all Cynghorau Cymuned a Thref Wneud
• Adnoddau a Chanllawiau
• Astudiaethau Enghreifftiol
• Digwyddiadau a Gweminarau
• Partneriaid
• Cymryd rhan

Diweddariadau Diweddaraf

25 Mawrth 2026 – Amser i Addasu: Archwilio’r amseroedd aros am Grantiau Cyfleusterau i Bobl Anabl yng Nghymru

Mawrth 2026 – Diweddariad gan Lywodraeth Cymru ar strategaeth Cymru Gyfeillgar i Oed

Chwefror 2026 – Ymgynghoriad wedi cael ei lansio ar heneiddio’n dda mewn cymunedau

Beth yw Cymuned Oed Gyfeillgar?

Mae Cymuned Oed Gyfeillgar yn cydnabod y cyfraniad gwerthfawr y mae pobl hŷn yn ei wneud ac mae’n gofalu fod cymunedau’n cael eu cynllunio i gefnogi pobl ymhob cam o’u bywydau. Y nod yw creu amgylcheddau lle y gall pobl hŷn aros yn weithgar, cysylltiedig ac annibynnol.

Mae strategaeth Llywodraeth Cymru Cymru o blaid pobl hŷn: Ein Strategaeth ar gyfer Cymdeithas sy’n Heneiddio, a gyhoeddwyd yn 2021, yn amlinellu’r ffactorau sy’n dylanwadu ar sut rydym yn heneiddio — o iechyd a gofal cymdeithasol i drafnidiaeth, swyddi a chyfleoedd i gymryd rhan. Mae’n defnyddio dull seiliedig ar hawliau sy’n rhoi lleisiau pobl hŷn ynghanol polisi a chynllunio, tra’n herio syniadau stereonodweddiadol  am heneiddio.

Cymru o blaid pobl hŷn: ein strategaeth ar gyfer cymdeithas sy’n heneiddio

Mae’r prif feysydd sy’n dylanwadu ar sut rydym yn heneiddio yn cynnwys:

• Lleoedd awyr agored ac adeiladau
• Trafnidiaeth
• Tai
• Cyfranogiad cymdeithasol
• Parch a chynhwysiant cymdeithasol
• Cyfathrebu a gwybodaeth
• Cefnogaeth gymunedol a gwasanaethau iechyd

Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gydag awdurdodau lleol a phartneriaid i gefnogi’r gwaith o ddatblygu Cymunedau Oed Gyfeillgar ledled Cymru, gan gynnwys gweithio tuag at ymuno â Rhwydwaith Sefydliad Iechyd y Byd o Ddinasoedd a Chymunedau Oed-gyfeillgar. Mae’r ymagwedd hon yn cydnabod pwysigrwydd creu amgylcheddau sy’n cefnogi pobl i heneiddio’n dda, aros yn annibynnol a pharhau i gyfrannu i’w cymunedau.

Rhwydwaith Sefydliad Iechyd y Byd o Ddinasoedd a Chymunedau Oed-gyfeillgar

Beth all Cynghorau Cymuned a Thref Wneud

Mae enghreifftiau’n cynnwys:

• Gosod meinciau neu fannau gorffwys i wneud lleoedd awyr agored yn fwy hygyrch
• Cefnogi clybiau cinio, boreau coffi a gweithgareddau cymdeithasol
• Rhannu gwybodaeth eglur a hygyrch trwy gylchlythyron, hysbysfyrddau a rhwydweithiau cymunedol
• Gweithio gyda mudiadau lleol, gwirfoddolwyr a grwpiau cymunedol
• Hyrwyddo gwasanaethau, digwyddiadau a gweithgareddau lleol sy’n cefnogi iechyd a llesiant

Hefyd, gall cynghorau gefnogi’r gwaith hwn trwy gyfrannu at ymgynghoriadau, mynychu digwyddiadau a gweithio mewn partneriaeth gydag awdurdodau a sefydliadau lleol.

Adnoddau a Chanllawiau

Mae’r adran hon yn crynhoi canllawiau ymarferol, adnoddau a mudiadau at ei gilydd i gefnogi datblygu Cymunedau Oed Gyfeillgar.

Astudiaethau Enghreifftiol

Mae Cynghorau Cymuned a Thref ledled Cymru eisoes yn cynnal mentrau sy’n cefnogi pobl hŷn ac yn helpu creu cymunedau cryfach, mwy cynhwysol.

Mae enghreifftiau o fentrau lleol yn cynnwys:

• Clybiau cinio cymunedol a gweithgareddau cymdeithasol
• Lleoedd cymunedol cynnes a chroesawus
• Cynlluniau trafnidiaeth cymunedol
• Prosiectau pontio’r cenedlaethau
• Mentrau lleol sy’n helpu lleihau unigrwydd ac unigedd

Bydd astudiaethau enghreifftiol ac enghreifftiau gan gynghorau yn cael eu hychwanegu yma wrth iddyn nhw ddod ar gael.

Digwyddiadau a Gweminarau

Mae Un Llais Cymru yn gweithio gyda phartneriaid i drefnu digwyddiadau, gweminarau a chyfleoedd dysgu ar Gymunedau Oed Gyfeillgar. Mae Cynghorau Cymuned a Thref yn cael eu hannog i gymryd rhan yn y sesiynau a’r ymgynghoriadau hyn er mwyn dysgu mwy a rhannu profiadau.

Partneriaid

Mae datblygu Cymunedau Oed Gyfeillgar yn golygu cydweithio rhwng Cynghorau Cymuned a Thref, awdurdodau lleol, Llywodraeth Cymru a nifer o bartner sefydliadau sy’n gweithio i gefnogi pobl hŷn.

Mae’r prif fudiadau sy’n gweithio yn y maes hwn yn cynnwys:

• Llywodraeth Cymru
• Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru
• Age Cymru
• Canolfan ar gyfer Heneiddio’n Well
• Awdurdodau lleol a mudiadau cymunedol

Cymryd rhan

Mae Cynghorau Cymuned a Thref ledled Cymru yn gwneud gwaith pwysig i gefnogi pobl hŷn a helpu creu cymunedau cynhwysol.

Os yw eich cyngor yn trefnu menter sy’n cefnogi pobl hŷn neu’n cefnogi’r gwaith o greu cymuned oed gyfeillgar, byddem yn croesawu’r cyfle i rannu eich gwaith. Mae hyn yn ein helpu i amlygu arfer da a rhannu syniadau ar draws Cymru.

Mae cynghorau’n cael eu hannog hefyd i gymryd rhan mewn digwyddiadau, ymgynghoriadau a gweithgarwch ehangach i gefnogi datblygu Cymunedau Oed Gyfeillgar ledled Cymru.

Gallwch hefyd gwblhau seithfed arolwg blynyddol Age Cymru a rhannu gwybodaeth am y gwaith y mae eich cyngor yn ei wneud i gefnogi Cymunedau Oed Gyfeillgar.

Callwch lenwi’r holiadur yma

Er mwyn cael mwy o wybodaeth cysylltwch â ni yn [email protected]