Cynllunio ymlaen ar gyfer y cyfnod wedi’r etholiadau – Cynhadledd Arfer Arloesol 30.09.26

Unwaith eto yr wythnos hon, roedd pob ffordd yn arwain i Llanelwedd wrth i gynrychiolwyr o Gynghorau Cymuned a Thref ledled Cymru ymgynnull ar gyfer Cynhadledd Arfer Arloesol flynyddol Un Llais Cymru, a noddwyd gan Cloudy IT.

Yng nghanol amgylchoedd hardd Maes Sioe Frenhinol Cymru, daeth Cynghorwyr a Chlercod ynghyd i ystyried y cyfnodau newidiol a heriol sy’n wynebu’r Cynghorau.

Yn dilyn croeso cynnes gan ein Is-gadeirydd newydd, y Cynghorydd Carrie Townsend Jones, amlinellodd Lyn Cadwallader, Prif Weithredwr Un Llais Cymru, gefndir y diwrnod.

Fel llawer o bobl eraill yn yr ystafell, roedd Lyn yn frwdfrydig ynghylch y potensial cynyddol i Gynghorau gael effaith ar eu cymunedau, ond roedd hyn yn dod â heriau yn ei sgil hefyd.

Cyflwynodd Lyn asesiad o’r sefyllfa bresennol o ran Cynghorau Cymuned a Thref, a sut y gallai’r dyfodol ddatblygu. Rhagwelodd gyfnod o waith arloesol yn seiliedig ar Raglen Lywodraethu Llywodraeth Cymru.

Tynnodd sylw at rai o brif ddibenion Cynghorau Cymuned a Thref: cynrychioli cymunedau lleol, darparu a chefnogi gwasanaethau, adeiladu cymunedau cryfach, dylanwadu ar gynllunio a datblygu lleol, a gweithio mewn partneriaeth.

Roedd disgwyliadau cynyddol ar Gynghorau Cymuned a Thref i ysgwyddo’r cyfrifoldeb ac ymateb i amrywiaeth o heriau lleol.

Amlinellodd y Prif Weithredwr weledigaeth ar gyfer diben Cynghorau Cymuned a Thref. Roedd gan y cynghorau’r potensial i ddod yn llais cydneddfedig ac yn hwyluswyr ar gyfer eu cymunedau, yn ogystal â bod yn hyrwyddwyr llesiant. Gallent helpu i greu cymunedau gwydn ac eiriol dros wasanaethau lleol. Dylai cynghorau ddathlu treftadaeth leol, cryfhau diwylliant Cymraeg a meithrin perthnasoedd. Yr her ganolog oedd cynnal democratiaethau cynhwysol ac amrywiol.

Croesawodd cynrychiolwyr y gynhadledd y negeseuon allweddol hyn a chefnogi datganiad o ddiben i’n harwain o 2031 ymlaen:

“Mae Cynghorau Cymuned a Thref yn bodoli i gryfhau democratiaeth, gwella llesiant, hyrwyddo dyheadau lleol a chreu cymunedau gwydn a chynaliadwy drwy ddod â phobl ynghyd i lunio dyfodol eu hardaloedd.”

Roeddem yn falch iawn o groesawu Siân Gwenllian, Gweinidog y Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio, i’r gynhadledd.

Roedd presenoldeb y Weinidog yn arbennig o amserol, gan fod Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi ei Rhaglen Lywodraethu newydd yn ddiweddar; mae hon yn nodi ei blaenoriaethau a’i chynlluniau ar gyfer tymor pedair blynedd y Senedd, yn dilyn etholiad y Senedd ar 7 Mai 2026.

Mae hi’n deall y cyfrifoldebau ychwanegol sy’n rhaid i Gynghorau lleol eu cyflawni, a’r pwysau cynyddol ar Gynghorau i fodloni’r gofynion hynny, ond pwysleisiodd bwysigrwydd yr hyfforddiant y mae Un Llais Cymru yn ei ddarparu i helpu i fodloni’r gofynion hynny’n effeithiol.

Aeth y Gweinidog yn ei blaen i egluro’r Fframwaith Côd Ymddygiad sydd eisoes yn bodoli, ac anogodd Gynghorau i anelu’n uchel er mwyn codi’r safonau o ran ymddygiad, cwrteisi a pharch o fewn eu Cynghorau. Amlinellodd ei hymrwymiad i wella llywodraethu da a safonau; mae llywodraethu da yn dod â chyfleoedd pellach i Gynghorau gyrraedd eu nodau a gwireddu eu gweledigaethau a’u dyheadau.

Derbyniodd gwestiynau gan gynrychiolwyr y gynhadledd a gorffen ei haraith drwy egluro pa mor eiddgar oedd hi i weithio’n agos gyda Un Llais Cymru dros y misoedd nesaf, o dan gytundeb partneriaeth newydd er budd Cynghorau Cymuned a Thref yng Nghymru.

Wedyn, atgoffodd Marianne Mannello, o Chwarae Cymru, ni fod plant a phobl ifanc yn ganolog i’n cymunedau a bod cyfleoedd i ddysgu drwy chwarae yn hanfodol i’w datblygiad.

Cawsom gipolwg arall ar y dyfodol – neu ai’r presennol ydoedd? – pan ddisgrifiodd Lewis Anderson, Cyfarwyddwr Lewis Anderson Enterprises, sut roedd Deallusrwydd Artiffisial eisoes yn cael effaith ar waith Cynghorau. Roedd y potensial yn enfawr i helpu gyda chymaint o agweddau ar fywyd y Cyngor – drafftio adroddiadau, paratoi dogfennau polisi a mynd i’r afael â thasgau arferol. Ond cofiwch am y cyfyngiadau a gwiriwch bob amser yr hyn y mae’r robotiaid yn ei baratoi i chi!

Rhoddodd Claire Rush, Cynghorydd Polisi yn Llywodraeth Cymru, gipolwg diddorol arall ar fentrau’r dyfodol wrth iddi ddisgrifio cynigion ar gyfer cynllun ‘Hawl y Gymuned i Brynu‘.

Neilltuwyd sesiwn y prynhawn i rannu arferion gorau, wrth i rai o enillwyr Gwobrau Un Llais Cymru arwain gweithdai i ddisgrifio eu prosiectau. Clywodd y cynrychiolwyr gan Gynghorau o Griccieth, y Mwmbwls, y Fenni, ac Yr Orsedd (Rossett), am fentrau yn ymwneud ag ymgysylltu â’r gymuned, gwelliannau amgylcheddol, mynd i’r afael ag anghenion pobl hŷn ac ymgysylltu â phobl ifanc – cyfle arall i lunio’r dyfodol.

Roedd hi wedi bod yn ddiwrnod prysur a chyffrous. Diwrnod yn llawn gorwelion a heriau newydd. Diolchodd yr Is-gadeirydd i’r cynrychiolwyr am eu presenoldeb a’u brwdfrydedd, gan annog Cynghorau i ymateb i’r heriau yr oeddem wedi’u trafod. Mae’n teimlo bod y dyfodol yn dechrau yma. Rydym yn edrych ymlaen yn eiddgar.

(Diwedd)